Ενα οφειλόμενο αφιέρωμα στον Ιωσήφ Γ. Λεκανίδη

Ιωσήφ Γ. Λεκανίδης

Ενα οφειλόμενο αφιέρωμα στον Ιωσήφ Γ. Λεκανίδη, κορυφαίο πρωταγωνιστή των γεγονότων στην Κρήτη στα τέλη του 19ου αιώνα και στο ξεκίνημα του 20ου, παππού και προπάππου μας.

Με εκτίμηση

Νανά Τσούμα.

========================================

Με ξεχωριστή χαρά το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» επανέκδωσε "Το Ημερολόγιον της Απελευθερωτικής Επαναστάσεως της Κρήτης" του Ιωσήφ Λεκανίδη, ένα πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο για μία από τις κρισιμότερες περιόδους της νεότερης κρητικής ιστορίας από την έκρηξη της Μεταπολιτευτικής Επανάστασης μέχρι το πρώτο διάστημα της Κρητικής Πολιτείας (Σεπτέμβριος 1895 – Ιούλιος 1899).

Ο Λεκανίδης, κορυφαίος πρωταγωνιστής των γεγονότων στην Κρήτη στα τέλη του 19ου και στο ξεκίνημα του 20ού αιώνα, στενός φίλος και συνεργάτης του Ελευθερίου Βενιζέλου, καταγράφει τα γεγονότα ως αυτόπτης μάρτυρας και ως δρων συνδιαμορφωτής.

Σε ένα συναρπαστικό αφήγημα, με εξαντλητική παράθεση πληροφοριών και γλαφυρότητα, αποδίδει τη δύσκολη καθημερινότητα των αγωνιστών. Ιδεαλιστής ταγμένος ψυχή τε και σώματι στον ιερό σκοπό, την απελευθέρωση της Κρήτης και την ένωση με την Ελλάδα, ο Λεκανίδης είναι αλλά την ίδια στιγμή ένας λόγιος, που με συναίσθηση ευθύνης καταγράφει στις σελίδες του ημερολογίου του τα μικρά και τα μεγάλα όπως τα βιώνει.

Λόγια του Ιωσήφ Λεκανίδη

Πόνοις τὰ καλὰ κτῶνται. Οἱ δὲ λαοί, οἱ θέλοντες νὰ δοξασθῶσιν ἐνώπιον τῆς ἀνθρωπότητος καὶ νὰ κατορθώσωσι νὰ σχηματισθῇ πεποίθησις παρ’ αὐτῶν ὅτι ἔχουσιν ἀρκετὴν συναίσθησιν τῆς ἐννοίας τῆς ἐλευθερίας, ὅτι εἰσὶν ἄξιοι αὐτῆς [...] πρέπει νὰ ἀποδεικνύωσιν ὅτι αἱ θυσίαι καὶ καταστροφαὶ εἰς οὐδὲν λογίζονται ἀπέναντι τῆς ἐπιτεύξεως αὐτῆς. Ἄλλως τε δὲν εἶναι ἡ πρώτη, οὔτε ἡ δευτέρα, οὔτε ἡ δεκάτη μόνη φορά, ἤδη, καθ’ ἃς ὑποβάλλεται ἡ Κρήτη εἰς τοιαύτας ἢ καὶ διπλασίας θυσίας.

Ἐπὶ αἰῶνας ὁλοκλήρους ὑποβάλλεται εἰς τὰς θυσίας καὶ μαρτύρια, εἰς ἃ οὔτε οἱ μάρτυρες τῆς ἐκκλησίας δὲν ὑπεβλήθησαν χάριν τῆς ἐλευθερίας αὐτῆς. Ἄγετε λοιπὸν καὶ ὑμεῖς, νέοι μάρτυρες τῆς ἐλευθερίας τῆς Πατρίδος σας, ἐκεῖ ὅπου θὰ εὕρετε μυριάδας ἄλλων ἀδελφῶν σας, καὶ συγγενῶν σας καὶ ὁμογενῶν σας.

Ιωσήφ Λεκανίδης

(κατά την πολιορκία του Βάμου, 14 Μαΐου 1896)

Μαντινάδα της εποχής:

"Βροντά ο ουρανός κι αστράφτ’ η γη στο ντουφεκοβολίδι

γι’ Ένωσι γι’ θάνατο γι’ Σήφη Λεκανίδη.

Σε κάθε πάντ’ ανάγκη μας ο Λεκανίδης στέκει

και πάντα πρώτος προχωρεί αν συννεφιά κι αν βρέχει"

Βιογραφικό

Ο Ιωσήφ Λεκανίδης γεννήθηκε στον Αλίκαμπο Αποκορώνου το 1863. Παππούς του ήταν ο Ιωσήφ Μπουζής από το χωριό Ασκύφου των Σφακίων, ο οποίος απέκτησε το προσωνύμιο «Λεκανίδης» όταν εγκαταστάθηκε στον Αλίκαμπο στις αρχές του 19ου αιώνα. Ο γιος του και πατέρας του Ιωσήφ, Γεώργιος Λεκανίδης, συμμετείχε στις επαναστάσεις του 1841, του 1858 και του 1866, και υπήρξε αιχμάλωτος των Οθωμανών για πολλά χρόνια. Η μητέρα του ήταν η Αικατερίνη Ροζάκη από τον Φονέ, χωριό γειτονικό στον Αλίκαμπο.

Με την έκρηξη της Επανάστασης του 1866 η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Ο μικρός Ιωσήφ για να στηρίξει οικονομικά την οικογένειά του εργάστηκε ως εφημεριδοπώλης, ξυλουργός και οικοδιδάσκαλος. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και αποφοίτησε το 1888. Βρισκόταν σε συνεχή επαφή με τους συμπατριώτες του που κατέφευγαν στον Πειραιά εξαιτίας των επαναστατικών γεγονότων της περιόδου. Επέστρεψε στην Κρήτη το 1892 και άσκησε τη δικηγορία στα Χανιά και τον Αποκόρωνα.

Το 1894 μυήθηκε στην αδελφότητα που αργότερα εξελίχθηκε στη Μεταπολιτευτική Επιτροπή, με επικεφαλής τον Σφακιανό πρωτοδίκη Μανούσο Κούνδουρο. Εξελέγη γενικός γραμματέας της Επιτροπής τον Σεπτέμβριο του 1895 και συμμετείχε ενεργά στις μάχες και τις συνελεύσεις της Μεταπολιτευτικής Επανάστασης έως τον Αύγουστο του 1896, οπότε ο σουλτάνος εκχώρησε το Νέο Πολίτευμα.

Ο Λεκανίδης συνέχισε να είναι πολιτικά ενεργός κατά το διάστημα που ακολούθησε, ενώ συμμετείχε στην επανάσταση του 1897, άλλοτε υποστηρίζοντας την πολιτική του Κούνδουρου και άλλοτε διαφοροποιούμενος από αυτήν. Διετέλεσε πληρεξούσιος Αποκορώνου στις Επαναστατικές Συνελεύσεις του 1897 και του 1898, ενώ είχε στενή σχέση με τους Κρήτες της Αθήνας, όπου είχε μεταφέρει τους γονείς του, τη σύζυγό και τα παιδιά του για λόγους ασφάλειας. Μετά την εγκατάσταση του πρίγκιπα Γεωργίου ως ύπατου αρμοστή Κρήτης, ο Λεκανίδης διορίστηκε μέλος της δεκαεξαμελούς «Επιτροπείας προς παρασκευήν Σχεδίου του Πολιτεύματος» που συγκροτήθηκε τον Δεκέμβριο του 1898, και στη συνέχεια εξελέγη πληρεξούσιος Αποκορώνου στη Συντακτική Συνέλευση των Κρητών του 1899, στην οποία υπέβαλε πλήθος προτάσεων.

Από το 1899 έως το 1902 διετέλεσε πρόεδρος του Πρωτοδικείου Σφακίων, θέση από την οποία παραιτήθηκε για να ασχοληθεί με τη δικηγορία και για να έχει τη δυνατότητα να πολιτευθεί. Το 1906 εξελέγη πληρεξούσιος Σφακίων στη Β' Συντακτική Συνέλευση, τον επόμενο χρόνο βουλευτής Σφακίων και το 1910 μέλος της «Συνελεύσεως των Ελλήνων εν Κρήτη», όπως είχε μετονομαστεί η κρητική Βουλή από το 1908.

Μετά την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα συνέχισε την ενασχόλησή του με την πολιτική από τις τάξεις του Κόμματος Φιλελευθέρων. Εξελέγη βουλευτής Χανίων τον Μάιο του 1915, αλλά η θητεία του υπήρξε σύντομη (3 Αυγούστου-21 Οκτωβρίου 1915), καθώς μετά την παραίτηση του Ελευθερίου Βενιζέλου από την πρωθυπουργία, εξαιτίας της σύγκρουσής του με τον βασιλιά Κωνσταντίνο, προκηρύχθηκαν νέες εκλογές για τον Δεκέμβριο, από τις οποίες απείχαν οι Φιλελεύθεροι. Ο Λεκανίδης έγινε ξανά βουλευτής το καλοκαίρι του 1917, οπότε ανακλήθηκε η Βουλή του 1915, η λεγόμενη «Βουλή των Λαζάρων» (12 Ιουλίου 1917 - 10 Σεπτεμβρίου 1920). Ήταν υποψήφιος βουλευτής Χανίων στις εκλογές του 1923 και του 1926, αλλά δεν εξελέγη και στη συνέχεια αποσύρθηκε από την ενεργό πολιτική.

Διετέλεσε πρόεδρος του ιστορικού Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων το 1924 και την περίοδο 1926-1927 και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου το 1929. Τα επόμενα χρόνια αποσύρθηκε από τον δημόσιο βίο. Απεβίωσε στα Χανιά στις 31 Αυγούστου 1950, σε ηλικία 87 ετών.

Σύζυγος του Ιωσήφ Λεκανίδη ήταν η Ελένη Φραγκίσκου Σάρδη από την Κίμωλο, με την οποία απέκτησε έντεκα παιδιά (έξι αγόρια και πέντε κορίτσια) και είναι αξιοσημείωτο ότι τα εννιά σπούδασαν στο Πανεπιστήμιο. Μεταξύ αυτών, ο γιος του Στέφανος ακολούθησε στρατιωτική σταδιοδρομία και διετέλεσε δήμαρχος Χανίων (1964-1967), ενώ η κόρη του Μαρίνα Ζινευράκη-Λεκανίδου ανέπτυξε σημαντική κοινωνική δραστηριότητα, διετέλεσε πρόεδρος της Προοδευτικής Ενώσεως Γυναικών και δημοτική σύμβουλος Χανίων.

Η παρουσίαση της επανέκδοσης "Τό Ἡμερολόγιον τῆς Ἀπελευθερωτικῆς Ἐπαναστάσεως τῆς Κρήτης" του Ιωσήφ Λεκανίδη έγινε στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή την Δευτέρα 19 Ιανουαρίου 2026 με χορηγία του δισεγγονού του Στεφάνου Λεκανίδη και επιστημονική επιμέλεια του Γιώργου Λιμαντζάκη, δρ τουρκολόγου-ιστορικού.

Παραβρέθηκαν εγγονοί, δισέγγονοι, συγγενείς και ομογενείς.